1915 Baharında Çanakkale

737467English

Dr. Behçet Sabit Erduran ve
babam M. Nehri İpekoğlu’nun aziz hatıralarına,

Değerli Ayla Erduran’a…

Saygıyla

 

 

“Dünkü bombardımanda vazifesi başında kararlılık ve fedakârlık gösteren bütün kahramanlarımıza, düşman donanmasını uğrattıkları hezimetten
dolayı tebriklerimi bildiririm. (…) Onların kahramanlık hikâyelerinin belleklere işlenmesi, bir yiğitlik örneği olarak gelecek kuşaklara ulaşması için çaba gösterilmelidir. (…)”

19 Mart 1915
Müstahkem Mevki Kumandanı
Mirliva Cevat
Doktor Behçet Sabit Bey, Çanakkale cephesindeki anılarını yazmaya 12 Mart 1915’te başlamıştı. Gelibolu Yarımadası’nda Yıldız Tabya mevkii sargı yerinde görevliydi. 6 Mayıs 1915 Perşembe gününe kadar, yaşadıklarını, gördüklerini hep not etti. Bulunduğu yerden deniz savaşında olanları günü gününe, bazen anbean izledi. Yanlış bilgi vermemek için bunları, emin olduğu kaynaklardan öğrendikleriyle de karşılaştırmıştı.

Mevsim bahardı ve doğa Çanakkale’de insanlara, bütün şiddetiyle devam eden savaşa aldırmadan, tüm güzelliklerini sunuyordu.

“Bir yanda, ipek çilelerine benzeyen göz kamaştırıcı bir günbatımı; diğer yanda, Goncasuyu’nun üzerinde dolaşan bulutun küçücük, sevinç veren yağmur damlacıklarıyla çizdiği ebemkuşağı… Akşamın şiirsel anları bunlar… Ama bizler şiirlerin en güzelini, zaferi müjdeleyen günün doğuşuna saklıyoruz.”
Uygarlık bu muydu? Neden yaşanıyordu bu acılar? Bu aslan yürekli yiğitlere acımamak mümkün müydü? Ölüyor, yaralanıyor, sakat kalıyorlardı. Çelik bedenleri acılar içinde kıvranırken bile vatan uğrunda yapacaklarının böyle yarım kalmasına yanıyorlardı. Çanakkale’de bir kahramanlık destanı yazılıyordu.

“Her anım şanla, şerefle ve zaferlerle dolu… Savaş tarihinin daha önce kaydetmediği, bundan sonra da kaydedemeyeceği böyle bir savaşın günbegün, anbean bütün aşamaları ve her aşamasında övgülerle karşılanacak zaferleri ne kalem yazabilir ne de fırça resmedebilir; ancak burada bulunmakla, görülmekle sezilir.”

***

Prof. Behçet Sabit Erduran

60’lı yıllarda biz Çanakkale’deydik. Çocukluğumun şehri. Bayramlar, geçit törenleri, özellikle de 18 Martlar belleğime kazınmış.
Annem ve babam öğretmen, babam tarih öğretmeniydi. Sahaftan eski yazı tarihî bir not defteri almış. Dolabının kilitli bir bölümü vardı, bu defter orada dururdu. Bir doktorun yazdığını ve savaşla ilgili olduğunu biliyorduk. Dolap ne zaman açılsa şöyle kenardan görünürdü. Sonra İstanbul’a taşındık. Defter unutulmuştu artık. Yıllar yılları kovaladı. Bir gün babam, onu alıp Galatasaray’da bir yayınevine götürüp bırakmış; ama Taksim’e varmadan fikrini değiştirmiş. Dönmüş ve geri almış. Aradan birkaç yıl daha geçti. Sonunda defter o dolaptan çıktı. Babam onu bana uzattı ve “Bunu sen yapacaksın kızım…” dedi.
Defterin üzerinde Latin harfleriyle şunlar yazıyordu: “Çanakkale… Tarihî bir not defteri… Harbin gözle görülerek tutulan notları… Dr. Behçet Sabit tutmuştur…” Defter, Türk tıbbına büyük hizmetler vermiş çok değerli bir bilim adamı Ord. Profesör Dr. Behçet Sabit Erduran’a aitti. Uzun ve mutlu bir hayat sürmüş. Kendisi aynı zamanda dünyaca ünlü keman sanatçımız Ayla Erduran’ın babası.
Günlüğün Latin alfabesine aktarılması ve sonrası, epey uzun ama ondan hiç kopmadan geçen bir süreçti. Kitap 2015’te, yani Çanakkale Zaferi’nin 100. yılında çıkarsa daha anlamlı olur diye düşünüyor, pek acele etmiyordum.
Çalışmalarımı tamamlayınca İş Bankası Kültür Yayınları’na başvurdum ve gelen olumlu yanıt üzerine ben de dosyayı gönderdim. Kabul edildiğini öğrenmek çok güzeldi. Sıra Ayla Hanım’la görüşmeye gelmişti.
Ayla Erduran o sıra bir konser hazırlığı içindeymiş. Haklı olarak tamamen keman çalışmalarına odaklanmak istiyordu. Konser sonrasında görüşebileceğimizi söyledi. Babasına ait tam yüz yıllık ve yayına hazır durumda olan bu savaş günlüğünün böyle aniden ortaya çıkması, aslında onu da epeyce heyecanlandırmıştı. Konserden birkaç gün sonra bizi evine davet etti. Defteri de, görmek ister diye yanımızda götürmüştük. Eline alınca gözleri yaşardı, inanamadı. Elbette çok duygulanmıştı.

***

Osmanlıca o devirde yönetici sınıfın ve iyi eğitim görmüş kişilerin yazı dili. Günlük hayatta konuşulan bir dil değil. Türkçenin cümle yapısına uyarlanmış Arapça, Farsça sözcükler ve çok uzun cümleler. Yazışmalarda, edebiyatta bu dili kullanıyorlar. Edebiyatta hüner göstermek için ayrıca, söz ve anlam oyunları yapmak gerekiyor. Bu da ancak, her iki dilin hem kurallarına hem de sözcük zenginliğine hâkim olmakla mümkün.
Günlükte kullanılan dil de işte böyle bir Osmanlıca. Ancak, günlüğün aslında başında olan bir bölüm var; Behçet Sabit Bey’in, sıhhiye birliği askerlerinin eğitimi için hazırladığı tıbbi bilgilerden, ders notlarından oluşuyor. Tabii, askerlere hitap edeceği için, burada her kesimden halkın anlayabileceği bir dil kullanmak gerekiyor. Günlüğün bol sanatlı, anlaşılması zor diline karşılık oldukça sade bir Türkçeyle yazılmış. Bu bölüm kitabın sonuna eklendi.
Behçet Sabit Bey’in günlüğünü günümüz Türkçesine aktarırken hem özüne ve üslubuna sadık kalmaya hem de akıcı bir anlatım sağlamaya çalıştım. Türkçede bugün de bilinen ve kullanılan eski sözcükleri, günümüz Türkçesindeki karşılıklarıyla değiştirmedim.

***

Behçet Sabit Bey çok değerli günlüğünü, 6 Mayıs’ta bindiği, yaralıları İstanbul’a taşıyan o vapurda unutmuş olabilir. Bilmiyoruz. Ama işte, yüz yıllık serüveninin sonunda, okurlarla buluşuyor.
Bu güzel görevi yerine getirmemde beni destekleyen başta eşim ve çocuklarıma, herkese çok teşekkür ederim. Hazırlık ve basım sürecinde, kitabın 18 Mart’tan önce yayımlanması için çaba gösteren Pınar Güven’e de yine içtenlikle teşekkür ederim.

Tamay Açıkel


Kitapla ilgili ilk haber 18 Mart günü Vatan Gazetesinde çıktı. Linki şu:

http://www.ilkerakgungor.com/iste-kiyametten-bir-gun/

Gazeteci-yazar Murat Bardakçı’nın 22 Mart tarihli yazısı:

http://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/1056498-tam-yuz-sene-boyunca-gizli-kalmis-gunlugun-buyuk-bir-sanatciya-uzanan-oykusu

Gazeteci İzzet Çapa’nın Hürriyet Gazetesi’nde Ayla Erduran ile yaptığı söyleşi:

http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/izzet-capa_503/ataturkle-ayni-cephede_29820371

002004-001

 

005

 

Bu aile fotoğrafları, yazar ve müzik eleştirmeni Evin İlyasoğlu’nun “Ayla’yı Dinler misiniz?” adlı kitabından alındı.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.